Nieco historii…
Jak każdy tutorial, czy opis technologii, tak i tutaj zacznę od pewnego rysu historycznego, który pozwoli Ci nieco przychylniej spojrzeć na język Ruby i Railsy.

Zacznijmy od samego języka Ruby. Jest to stosunkowo młody język, bo jego historia zaczęła się w roku 1995, kiedy to Yukihiro Matsumoto (pseudonim Matz) stworzył interpretowany, w pełni obiektowy i dynamicznie typowany język programowania, który nazwał Ruby (z angielskiego – rubin).
Aby zdobyć sobie popularność, trzeba było tylko 8. lat – wtedy to, w 2008 roku, na rynku pojawił się framework Ruby on Rails. Od tego czasu (darujmy sobie szczegóły historii i ewolucji Ruby’iego i Railsów) masowo zdobywa sobie popularność.
Co jest przyczyną aż takiej „kariery” Railsów (umówmy się: kiedy używam słowa Rails, to w kontekście połączenia Ruby’iego i frameworka Rails; kiedy natomiast wskazuję wyraźnie „ruby” – piszę o samym języku programowania)? Praktycy podawać tutaj będą dużo przyczyn, ale najczęściej wymienianymi są: prostota, szybkość pisania kodu (trudno właściwie mówić tutaj o pisaniu… ale nie uprzedzajmy wydarzeń), intuicyjność… Te zachwyty można by mnożyć, jednak wróćmy do głównego wywodu.
Co jeszcze nas w tym miejscu powinno interesować? Acha, licencjonowanie. Oczywiście Ruby i framework są otwartym oprogramowaniem, licencjonowanym na zasadach GPL. Czyli – w zasadzie dowolność.

Teraz przejdźmy dalej, do rzeczy bardziej interesujących…

Podstawowe typy danych
Ruby wspiera wszystkie typy danych znane programistom. Są to więc stringi, integery, floaty, itd. Nieco inaczej się nazywają, ale – jak napisano wyżej – jest to jeden z języków typowanych dynamicznie, w związku z czym nie musimy jawnie deklarować używanego typu danych, jak to ma miejsce chociażby w języku C. Tutaj wystarczy napisać:

puts 1+2
w odpowiednim miejscu, żeby „na wyjściu” otrzymać wynik z dodawania 1 + 2.

Ach, ale jeszcze nie wspomnieliśmy o najpopularniejszych sposobach pracy z Rubym!
Już nadrabiam…

Jeśli tak się nieszczęśliwie składa, że naszym środowiskiem roboczym jest jedynie słuszny Windows, nie rozpaczajmy! Mamy tutaj do dyspozycji „okienkowego” (a jakże…) fxri. Wyglądem przypomina komunikator w rodzaju GG, w swojej przed-betowej wersji. Ta całkiem niepozornie wyglądająca aplikacyjka może być całkiem przydatnym narzędziem, szczególnie teraz, kiedy stawiamy dopiero pierwsze kroki… Zwróćmy chociażby uwagę na lewą, dość długą listę klas i metod. Wystarczy jedno kliknięcie, by dowiedzieć się składni wybranej klasy, czy metody. Taki podręczny help na pewno nam nie zaszkodzi. Ale wróćmy teraz do głównego wywodu.

Wpiszmy więc do naszego fxri puts 1+2. Po zatwierdzeniu Enterem otrzymamy poniżej coś takiego:

3
=> nil

Trójka – to oczywiście wynik naszego dodawania, bo właśnie takie polecenie wydaliśmy (1+2). Komenda puts była zwykłym poleceniem wyświetlenia ciągu tekstowego na domyślnym wyjściu. A ponieważ jako ciąg tekstowy wpisaliśmy 1+2, interpreter policzył wynik tego dodawania i po prostu nam go wypisał.
Zmodyfikujmy teraz nieco nasze polecenie; napiszmy

puts "1+2"

No, tym razem rzeczywiście zażyczyliśmy sobie na wyjściu stringa składającego się z trzech znaków! (1, 2, oraz znaku +). Na wyjściu otrzymaliśmy

1+2
=> nil

Aby zachować w tym miejscu pewną dokładność, przyznać należy, że polecenie puts dokłada na końcu ciągu znak nowej linii, dlatego też => nil pojawia się niżej.
Z kolei => nil oznacza zakończenie działania naszego „programu” (mówiąc w wielkim skrócie, ale o tym kiedy indziej…).
Aby karetka nie przechodziła nam do kolejnej linii, wystarczy nieco zmodyfikować nasz program:

print „1+2″

Teraz na wyjściu otrzymamy

1+2
=> nil

W ten właśnie sposób doszliśmy do miejsca, w którym zaczyna się każdy podręcznik programowania, jaki tylko wzięlibyśmy do ręki: czas na napisanie „Hello world!„.

Jeśli nie jesteś na tyle bystry, by zrobić to samemu, masz dwa wyjścia: przewinąć nieco stronę i raz jeszcze przeczytać ten wpis, albo skorzystać z „gotowca”, który wygląda następująco:

puts „Hello world”

Prostsze, niż budowa cepa, prawda?

Wejście-wyjście
Poznaliśmy już dwie metody wyprowadzenia ciągu znaków na standardowe wyjście, jakim jest ekran konsoli. Są to:
puts – wyprowadzenie ciągu znaków na ekran i dodanie na koniec „ukrytego” znaku nowej linii, oraz
print – jak wyżej, tylko bez dodawania nowej linii.
Jest jeszcze printf, który działa identycznie, jak analogiczna funkcja znana z języka C (więcej informacji znajdziecie tutaj).
Czas bliżej poznać polecenie open – najprostsze z serii poleceń operujących na plikach.
Przeanalizujmy prosty przykład:
plik = open "C:\\dowolny_plik.txt"
puts plik.gets
a teraz porównajmy go z nieco dłuższym zapisem:
open "C:\\dowolny_plik.txt" do |plik|
puts plik.gets
end
Skutek działania tych dwóch zapisów jest w zasadzie ten sam: oba otwierają dowolny_plik.txt, pobierają z niego pierwszą linię, po czym wypisują ją (stosując znane nam już puts) na ekranie.
Odczytu danych z dowolnego w zasadzie pliku możemy dokonać na dwa sposoby: klasycznie, lub w sposób blokowy. Zarknijmy na dwa przykłady:
plik = File.open "C:\\dowolny_plik.txt"
while ln = plik.gets do puts ln end
plik.close
i drugi:
File.open "C:\\dowolny_plik.txt" do |plik|
while ln = plik.gets do puts ln end
end
Przewaga tego drugiego sposobu widoczna jest wtedy, kiedy przyjdzie nam śledzić wyjątki. W pierwszym przykładzie, jeśli wystąpi błąd proces może pominąć zamknięcie pliku, czego oczywiście byśmy nie chcieli. W drugim przykładzie plik zostanie zawsze zamknięty, nawet w przypadku wystąpienia błędu. Dlatego oczywiście zalecany jest ten drugi, jak można się domyślić…

Na tym zakończymy „podstawy podstaw” Ruby’ego. W następnym odcinku zajmiemy się sterowaniem programem.

Źródła
Odnalezienie w sieci pakietów instalacyjnych na różne platformy nie jest trudne. Wystarczą odwiedziny na stronie http://www.rubyonrails.pl – tam znajdziemy link do pobrania odpowiednich instalatorów dla Windowsa, Linuksa, i oczywiście na Maca.

Ruby
Lepiej poinformowani ode mnie twierdzą, że wersją języka Ruby, którą zaleca się do pracy z Ruby On Rails jest wersja 1.8.6. Jeśli chodzi o wcześniejsze wydania, to również dobrze możemy używać wersji 1.8.5, czy 1.8.4, ale już wersji 1.8.3 nie.
Dla platformy Windows mamy oczywiście instalator (dostępny tutaj), a wraz z nim Ruby’ego, najpopularniejsze rozszerzenia, oraz edytor.

RubyGems
Kiedy uda nam się szczęśliwie zainstalować Ruby’ego, w następnej kolejności powinniśmy zainteresować się RubyGems. Użytkownicy linuksa będą bardziej zorientowani w temacie, kiedy powiem, że RubyGems są standardowym managerem pakietów Ruby. Działają na podobnej zasadzie, jak apt-get, czy emerge. Za pomocą kilku zaledwie poleceń wydanych w konsoli możemy z Internetu dociągnąć odpowiedni pakiet i go zainstalować.

Rails
Kiedy mamy już zainstalowane RubyGems, problem zainstalowania frameworku Rails jest już bajecznie wręcz prosty do rozwiązania. Aby zainstalować to środowisko wraz ze wszystkimi zależnymi pakietami, wystarczy z konsoli wydać polecenie:

gem install rails

Zobaczymy wtedy zarówno postęp w ściąganiu najbardziej aktualnej wersji poszczególnych pakietów, jak i postęp samej instalacji. Za pomocą tego samego polecenia możemy później doinstalowywać kolejne pakiety, usuwać te, które są zbędne, czy w jakikolwiek sposób manipulować ustawieniami naszego środowiska. Co ważne, w przypadku wyjścia na świat aktualizacji, za pomocą tego samego polecenia możemy również zaktualizować nasze Railsy!

Sprawdzamy środowisko
Aby sprawdzić, czy wszystko zostało zainstalowane poprawnie, to znaczy – czy nasze wcześniejsze działania przyniosły pożądany skutek, proponuję przejść do konsoli, przejść do katalogu, w którym umieścimy naszą przykładową aplikację, i wpisać kolejno:

rails przyklad
cd przyklad
ruby script/server

Pierwsze polecenie (rails przyklad) utworzy nam cały szkielet aplikacji, wszystkie katalogi, podstawowe pliki – zrobi za nas dosłownie wszystko, nie karząc nam tworzyć własnego zestawu katalogów, w których umieścilibyśmy (np. w PHP) pliki konfiguracyjne, te odpowiedzialne za widok, kontrolery, czy modele… Tutaj wystarczyło jedno polecenie! Przyjemne, prawda?
Kolejne polecenie (cd przyklad) nie wymaga chyba wytłumaczenia. Za jego pomocą wchodzimy po prostu do świeżo utworzonego katalogu. I tyle.
Ostatnie z serii (ruby script/server) służy do uruchomienia domyślnego serwera Ruby’ego.
Po szczęśliwym wykonaniu powyższych kroków, powinniśmy uruchomić naszą ulubioną przeglądarkę internetową, i odwiedzić adres http://localhost:3000. Jeśli wszystko działa, Twoim oczom powinna się ukazać strona przykładowej aplikacji Ruby on Rails.

Gotowce
W sieci istnieje oczywiście kilka lepszych lub gorszych w pełni wyposażonych środowisk, gotowych do natychmiastowego zainstalowania i użycia.
Dla Mac OS X istnieje Locomotive, natomiast dla Windowsów – Instant Rails.
Jeśli jednak chcielibyście znać moje zdanie, to chyba nie ma to jak samemu stworzyć swoje własne środowisko. To tak, jak instalować na komputerze Krasnala, kiedy lepiej nieco pomęczyć się z osobnym instalowaniem Apache, PHP i MySQL’a. Nie wiem, jak Wam, ale ja wolę trochę poczytać dokumentacji, trochę samemu pokombinować. Później, w przypadku wystąpienia błędów, zawsze łatwiej mi znaleźć je w takim własnoręcznie zainstalowanym i skonfigurowanym środowisku, niż w kombajnie, który instalowałem za pomocą jednego kliknięcia.
Ale oczywiście to jest nasz indywidualny wybór.

Następny odcinek – już wkrótce!

Przeczytacie w nim o:
• podstawy języka Ruby
• typy danych
• sposób pisania kodu
• sposób uruchamiania kodu
• kilka przydatnych tricków, które mogą nam wydatnie pomóc w pracy z kodem

Zapraszam!

Wyjaśniam: język PHP trafił pod strzechy z kilku powodów:
• 1. Jest raczej prosty, można w nim właściwie pisać znając podstawy, kilka głównych zasad. (tutaj też upatrywać należy przyczyn tego, że zawodowi programiści PHP często narzekają na fakt, że robotę odbierają im studenci).
• 2. Wszystko, dosłownie wszystko już w tym języku zostało napisane, nie ma problemu, na który już ktoś przed nami nie natrafił i nie opisał. Dlatego właśnie wystarczy sięgnąć do php.net/Google – i po prostu znaleźć rozwiązanie.
• 3. Może część community RoR uzna, że się mylę, ale cóż… Otóż uważam, że pod przykrywką „otwartości”, „open-sourcowości”, kryje się jednak pewna doza zawiści. Osoby, które poznały język Ruby i RoR niechętnie dzielą się swoją wiedzą. Zapytane, dlaczego tak się dzieje, nawet nie potrafią tego wyjaśnić. Moja teoria jest taka, że podświadomie nie chcą by grono programistów RoR zwiększało się zbyt gwałtownie, by RoR (tak jak PHP) trafiło pod strzechy. Dlatego wiedzę przez siebie zdobytą traktują jako wiedzę tajemną, do której nie dopuszcza się innych, spoza „układu”… To, co programiście PHP zajmuje tydzień, tutaj można napisać w kilka godzin, używając przy tym znacznie wymyślniejszych technik, jak AJAX. Więc: po co robić sobie konkurencję? Po co, jak miało to miejsce przy PHP, do „tortu” dopuszczać studentów, którzy zaczną z czasem odbierać chleb?

Taka jest moja teoria, jeśli chodzi o niepopularność, czy też – mniejszą popularność Ruby & RoR.
Może się mylę. Może błądzę. Ale – postanowiłem dodać swoją cegiełkę, jeśli chodzi o Railsy.
Pomysł mam taki, że w tym miejscu publikował będę swój kurs RoR. Tak, jak ja go rozumiem, jak ja go widzę. Mam dzięki temu nadzieję, że znajdzie się grupa wiernych Czytelników, która rozrośnie się później w stałe grono ludzi, dla których RoR będzie narzędziem profesji.
Od razu na wstępie chciałbym zaznaczyć, że nie mam monopolu na wiedzę; jeśli gdzieś się mylę, coś podaję niezgodnie z prawdą, czy o czymś zapomniałem – proszę mi to spokojnie wytykać. Postaram się na bieżąco poprawiać błędy i uzupełniać.
Za kilka dni – pierwsza część kursu! Zapraszam!